Darmkanker aanpakken bij de oorsprong: kankerstamcellen

Aanvrager: Prof.dr. Inne Borel Rinkes & dr. Onno Kranenburg, Divisie Heelkundige Specialismen

In Nederland komt darmkanker zeer veel voor en wordt jaarlijks bij meer dan 12.000 mensen geconstateerd. Darmkanker komt voornamelijk voor bij mensen van 60 jaar en ouder en is na longkanker de voornaamste oorzaak van kanker-gerelateerd overlijden (bron: IKNL). Patienten overlijden doorgaans aan de gevolgen van de groei van uitzaaiingen in de lever en de longen. Bij de behandeling van uitgezaaide darmkanker is het terugkeren van de tumor na een ogenschijnlijk effectieve therapie een enorm groot probleem.    

Project gerealiseerd darmenGROOT-foto-shutterstock_2.jpg

Meer informatie

Totale opbrengst: € 217.241,66
Gerealiseerd in 2013

Update project (mei 2015)

Het is onmogelijk gebleken de ‘standaard’ toxiciteit methoden voor 2D kweken te gebruiken voor de analyse van celdood in 3D kankerstamcelkweken. Daarom is een alternatieve toxiciteit meetmethode ontwikkeld. Deze methode is onlangs gepubliceerd in het tijdschrift FEBS Open Bio.

Er is een bestaand anti-kankermiddel gevonden dat het aantal kankerstamcellen in darmtumorkweken drastisch doet afnemen. Voorbehandeling van tumorcellen met dit middel heeft niet zozeer effect op de overleving van de tumorcellen maar reduceert hun vermogen om tumoren te vormen tot bijna nul. We gaan nu onderzoeken in hoeverre dit middel de tumorcellen ook gevoeliger maakt voor gangbare chemotherapie zodat een klinische studie eventueel vorm gegeven kan worden.

Er is een kweeksysteem opgezet waarbij macrofagen gekweekt worden uit donorbloed en toegevoegd worden aan kankerstamcelkweken. Dit kweeksysteem is op dit moment gestandaardiseerd en gaat nu gebruikt worden voor het analyseren van de wederzijdse beïnvloeding van beide celtypen op elkaar. Bovendien zal gekeken worden of het ‘heropvoeden’ van macrofagen door middel van therapie (CSF1-receptor remmer) kan leiden tot een efficiënte opruiming van tumorcellen, en of dit middel tumorcellen gevoeliger maakt voor chemotherapie.   

Therapieresistentie is de voornaamste oorzaak van het uiteindelijk overlijden van het overgrote deel van patienten met uitgezaaide darmkanker. Kankerstamcellen spelen hierin een grote rol. Middelen die de vorming van kankerstamcellen voorkomen en/of ze direct elimineren zouden een grote impact kunnen hebben a) op de behandeling van agressieve tumoren met een ‘kankerstamcel-signatuur’ waarvan bekend is dat de kans dat ze uitzaaiingen vormen erg groot is en dat ze bovendien relatief resistent zijn tegen gangbare chemotherapie, b) op het ontstaan van therapieresistentie en tumor-heruitgroei na therapie.

Uiteindelijk is het de bedoeling om uitzaaiingen en tumor-heruitgroei na therapie zoveel mogelijk tegen te gaan en daarmee de overleving van darmkankerpatiënten te verbeteren.


Update project (augustus 2014)

In het afgelopen jaar is de studie ver gevorderd. Inmiddels zijn met de endomicroscoop beelden gemaakt en geïnterpreteerd van meer dan 50 poliepen. Een van de twee MDL-artsen heeft daarmee genoeg observaties verricht om een uitspraak te kunnen doen over de leercurve. Hieruit blijkt dat het al snel goed mogelijk is om gemaakte beelden te interpreteren. De moeilijkheid van de techniek zit met name in het vervaardigen van de beelden. Om goed beeldmateriaal te verkrijgen, moet stevig contact gemaakt worden tussen de poliep en het uiteinde van de endomicroscoop (een dun slangetje). Poliepen zijn echter flexibel en daardoor heeft het dunne slangetje de neiging van de poliep af te schuiven. Ook na ongeveer 40 keer gebruiken blijft het zo dat sommige poliepen vanwege hun vorm lastig in beeld te krijgen zijn. Wanneer er eenmaal goed beeld is, kan vrijwel steeds een goede inschatting van de diagnose gemaakt worden.

Deze resultaten geven aan dat de techniek geschikt is voor het stellen van de microscopische diagnose tijdens coloscopie. Echter, omdat het soms erg lastig is om goede beelden te maken, zal in die gevallen altijd onderzoek door de patholoog nodig blijven. Daarnaast is de techniek nog niet uitgebreid voorhanden en bovendien kostbaar. Dat maakt dat voor het beoordelen van kleine darmpoliepjes waarschijnlijk niet op grote schaal zal over worden gegaan op deze techniek, ook al omdat het weghalen van deze poliepjes relatief eenvoudig is. Omdat het herkennen van patronen, en daarmee de diagnosestelling, op basis van de beelden wel goed mogelijk is, lijkt de weg open voor gebruik bij een van de twee andere bovenbeschreven toepassingen. Endomicroscopie van afwijkingen in het colon is volgens ons op basis van de voorlopige studieresultaten dus een veelbelovende techniek.


Informatie project (2012)

Het overgrote deel van de kankercellen in een darmtumor is niet in staat om nieuwe tumoren of uitzaaiingen te vormen. Dit is voorbehouden aan een kleine groep ‘kankerstamcellen’ die de drijvende kracht zijn achter ongecontroleerde tumorgroei. Conventionele chemotherapie is gericht tegen de snel delende tumormassa maar laat de kankerstamcellen grotendeels ongemoeid waardoor tumoren opnieuw kunnen uitgroeien. Het is dan ook de verwachting dat genezing van darmkankerpatienten alleen mogelijk is als therapieën ontwikkeld worden die naast de tumormassa ook de kankerstamcel-populatie succesvol kunnen doden.

De gedachte dat eliminatie van kankerstamcellen uit (darm)tumoren genezing zou kunnen geven biedt veel hoop, maar is nog onvoldoende getoetst. De aanvragers hebben een combinatietherapie gevonden die kankerstamcellen kan doden en een systeem waarmee deze cellen uit patiëntenmateriaal kan worden gekweekt. Op basis van dit voorwerk willen zij onderzoeken of de nieuwe combinatietherapie de kankerstamcellen en hun vermogen op uitzaaiingen effectief kan bestrijden. Toepassing van deze therapie zou het lange-termijn effect van de behandeling van darmkankerpatiënten enorm kunnen verbeteren.

De afdeling Heelkunde reserveert een vast bedrag per jaar voor benchfees voor het gehele Heelkunde laboratorium. Dit is slechts toereikend om basale voorzieningen mee te financieren. Zowel de kankerstamcelkweken als de daarmee samenhangende proeven zijn zeer kostbaar. Hier is geen budget voor. De afdeling financiert een analist die participeert in het kweken van patient-afgeleide tumoren. Voor het uitvoeren van de specifieke onderzoekstaken binnen dit project is een promovendus nodig.

Algemeen Nut Beogende Instelling
UMC Utrecht

Vrienden Wilhelmina Kinderziekenhuis is onderdeel van Stichting Vrienden UMC Utrecht.

Contact

POSTADRES
Huispost D01.343
Postbus 85500, 3508 GA Utrecht

IBAN NL51 RABO 0123 6425 15
kvk 56083777

tel 088 756 1010
e-mail